آفریقا، عرصه رقابت در هندسه آینده قدرت

به گزارش «راهبرد معاصر»؛ جهان در حال گذار به نظم جدید جهانی است، بنابراین هر یک از بازیگران کنونی و آینده قدرت جهانی در تلاشند تا سهمی هر چند کوچک از قدرت آینده را به دست آورند. دستیابی به منابع و امکانات و ذخایر ثابت که بتواند حیات آینده را در هندسه جدید قدرت تضمین کند از جمله دغدغه های بازیگران حال و آینده است. 

در این میان، آفریقا به عنوان یکی از بکرترین مناطق جهان، چند دهه مورد توجه قدرت‌های جهانی قرار گرفته است. تاریخ استعماری طولانی، بی ثباتی های پی در پی و مستمر، جنگهای خانمان سوز، فقر پایدار و بحران های فراگیر در طی دهه های اخیر موجب عقب افتادگی شدید کشورهای قاره آفریقا شده است. 

طبق برآوردها، آفریقا تا سال ۲۰۵۰ حدود یک چهارم نیروی کار جهان را تشکیل خواهد داد و با میانگین سنی ۱۹.۷ سال جوان‌ترین جمعیت جهان را در خود جای داده است

عزم و اراده رهبران کنونی این قاره مبنی بر تغییر شرایط کنونی موجب شده تا کشورهای این قاره با مشارکت قدرت های بزرگ به اصلاح ساختار اقتصادی، سیاسی، مالی و فناورانه در این قاره بپردازند. وجود منابع سرشار کبالت، طلا، الماس، لیتیوم، گرافیت، مس، نیکل، پلاتین، منگنز و… که در تولید باتری های لیتیومی برای خودروهای برقی، استفاده در فناوری های پاک و تجدیدپذیر، موتورهای الکتریکی، فناوری های پیشرفته الکترونیک، سلول‌های سوختی هیدروژنی و همچنین فناوری های پیشرفته آینده به ویژه اقتصاد دیجیتال مورد استفاده قرار می گیرد، موجب شده است این قاره به عنوان یکی از مهم‌ترین مناطق جهان مورد توجه بازیگران آینده قدرت قرار گیرد.  

طبق برآوردها، آفریقا تا سال ۲۰۵۰ حدود یک چهارم نیروی کار جهان را تشکیل خواهد داد و با میانگین سنی ۱۹.۷ سال جوان‌ترین جمعیت جهان را در خود جای داده است. این جمعیت جوان می‌تواند به عنوان تولید کننده و هم مصرف کننده در اقتصاد جهانی عمل نماید، تقاضا برای کالاها و خدمات را افزایش و در عین حال مجموعه‌ای از استعدادها را تشکیل دهد که جهان به طور فزاینده‌ای برای نوآوری، کارآفرینی و اقتصاد دیجیتال به آنها چشم دوخته است. 

آفریقا و اقتصاد دیجیتال 

آفریقا با رشد سریع نفوذ دستگاه‌های تلفن همراه، فناوری‌های مالی و تجارت الکترونیک در حال تجربه یک انقلاب فناورانه است. تعداد کاربران اینترنت از سال ۲۰۱۳ سالانه ۱۷ درصد افزایش یافته است. خدمات پول همراه مانند M-PESA در کنیا خدمات مالی را متحول کرده و به میلیون‌ها آفریقایی اجازه داده تا در اقتصاد رسمی شرکت کنند.

آفریقا همچنین در صحنه شرکت‌های نوپای فناوری رشد چشمگیری داشته است و با سه برابر شدن تعداد شرکت‌های نوپا در کمتر از دو سال به ویژه در کشورهای نیجریه، کنیا و آفریقای جنوبی توجه سرمایه‌گذاران جهانی را به خود جلب کرده است. تقویت اکوسیستم‌های نوآوری و تضمین چارچوب‌های نظارتی موجب توجه بیشتر سرمایه گذاران شده است. 

آینده آفریقا در شهرهای پویای آن نهفته، سریع‌ترین سرعت شهرنشینی در جهان را داراست و احتمالاً بیش از ۵۰۰ میلیون نفر از اکنون تا سال 2040 حومه شهرها را ترک خواهند کرد و بیشترشان به بزرگترین شهرهای قاره آفریقا نقل مکان خواهند کرد. این امر نیاز به زیرساخت‌های بهتر برای رونق گرفتن مهاجران خواهد بود. 

همچنین برآوردها نشان می دهد تا سال 2040 تعداد شهرهای با بیش از ۵ میلیون نفر از ۱۲ به ۳۱ شهر افزایش خواهد یافت. این مسئله موجب رقابت شدید قدرت‌های جهانی در این قاره شده است: 

• سرمایه گذاری های چین در معادن لیتیوم زیمباوه
• سرمایه گذاری در زیرساخت‌های راه آهن و بنادر و نیروگاه ها در کشورهای کنیا، اتیوپی و نیجریه
• سرمایه گذاری 10 میلیارد دلاری چین در استخراج کبالت و مس در کنگو
• سرمایه گذاری های آمریکا برای توسعه زنجیر تأمین باتری های الکتریکی با کنگو و زامبیا
• تمرکز بر منابع منگنز گابن و میزبانی رهبران آفریقا در سال جاری
• مشارکت اتحادیه اروپا در پروژه های معدنی و انرژی سبز با همکاری بانک توسعه آفریقا
• سرمایه گذاری اتحادیه اروپا در نیروگاه های خورشیدی و بادی در مصر و مراکش
• سرمایه گذاری روسیه در بخش های نظامی و معدنی نیجر، بورکینافاسو و مالی همچنین پروژه های استخراج اورانیوم و نفت و گاز در نیجر 

همه این موارد نشان‌دهنده رقابت شدید کشورهای قدرتمند جهان برای به دست آوردن سهم مهمی از منابع قدرت در این قاره است.  

داده های فوق نشان می دهد آفریقا می تواند به عنوان راهبرد بلندمدت و حیاتی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی در نظر گرفته شود. سیاست‌های ضد استعماری جمهوری اسلامی ایران می تواند به عنوان بزرگترین نماد روابط ایران با کشورهای آفریقایی که قربانی استعمار هستند، مورد استفاده قرار گیرد.